Çocuklukta Öğrenilen Roller Yetişkin İlişkilerini Nasıl Etkiler?

Birçok kişi yetişkinlikte yaşadığı ilişki sorunlarını bugünkü olaylarla açıklamaya çalışır. Oysa psikolojik açıdan bakıldığında, ilişkilerde tekrar eden birçok duygu ve davranış çocuklukta öğrenilen rollerle yakından ilişkilidir. Sürekli idare eden, fedakâr olan, geri çekilen ya da onay arayan taraf olmak çoğu zaman tesadüf değildir.

Çocuklukta Roller Nasıl Oluşur?

Çocukluk döneminde birey, ailesi içinde yalnızca sevgi görmez; aynı zamanda belirli roller de üstlenir. Aile içindeki ihtiyaçlara göre çocuk bazen sorumluluk alan, bazen duyguları yatıştıran, bazen de görünmez olmayı öğrenen bir konuma yerleşir. Bu roller çocuğun o anki koşullara uyum sağlamasına yardımcı olur.

Ancak sorun, bu rollerin yetişkinlikte de otomatik olarak devreye girmesidir.

Yetişkin İlişkilerinde Tekrar Eden Döngüler

Psikodinamik bakış açısına göre birey, ilişkilerde bilinçdışı olarak tanıdık olanı yeniden kurmaya çalışır. Çocuklukta öğrenilen ilişki dili, yetişkinlikte de "normal" kabul edilir.

Bu nedenle bazı kişiler:

Sürekli veren ama karşılık alamayan
İlişkide görünmeyen
Sorumluluğu hep üstlenen
Duygularını bastıran

bir pozisyonda kalabilir.

Bu döngüler çoğu zaman fark edilmez; kişi yalnızca "neden hep ben yoruluyorum?" sorusuyla baş başa kalır.

Psikodinamik Açıdan Rol Devamlılığı

Psikodinamik yaklaşıma göre çocuklukta geliştirilen roller, kişinin sevgiyle bağ kurma biçiminin bir parçası haline gelir. Çocuk, sevgi görmek için ne yapması gerektiğini öğrenir ve bunu yetişkinlikte de sürdürür.

Ancak yetişkin ilişkilerinde bu stratejiler çoğu zaman işe yaramaz; aksine duygusal yorgunluk, değersizlik hissi ve ilişki çatışmaları doğurur.

Roller Değiştirilebilir mi?

Evet. Ancak bu değişim farkındalıkla başlar. Kişinin ilişkilerde hangi rolü üstlendiğini fark etmesi, bu rolün geçmişte ne işe yaradığını ama bugün neye mal olduğunu anlaması önemlidir.

Psikolojik danışmanlık sürecinde amaç, kişinin çocuklukta geliştirdiği bu rollerin bugün hâlâ gerekli olup olmadığını birlikte değerlendirmektir. Farkındalık arttıkça ilişki içinde daha esnek, dengeli ve gerçek ihtiyaçlara dayalı bağlar kurulabilir.

Sonuç

İlişkilerde yaşanan sorunlar çoğu zaman bugünkü partnerle ilgili değil, geçmişte öğrenilen ilişki kalıplarıyla ilgilidir. Çocuklukta geliştirilen roller fark edilmediğinde yetişkin ilişkilerinde aynı duygular tekrar eder. Bu roller anlaşıldığında ise ilişkiler daha sağlıklı ve doyurucu bir hale gelebilir.

Psikolog Lokman Yılmaz | Samsun Atakum
Atakum’da yüz yüze ya da online psikolojik danışmanlık sürecinde, ilişkilerde tekrar eden döngülerin kökenlerini birlikte anlamaya ve daha sağlıklı ilişki biçimleri geliştirmeye odaklanıyorum.

KAYNAKÇA

Türk Psikologlar Derneği. (2020). Aile, bağlanma ve ilişkisel süreçler.
Yavuzer, H. (2018). Çocuk Psikolojisi. Remzi Kitabevi.
Cüceloğlu, D. (2015). İnsan ve Davranışı. Remzi Kitabevi.
Şahin, N. H., & Yaka, B. (2010). Bağlanma stilleri ve yetişkin ilişkileri. Türk Psikoloji Yazıları, 13(26), 1–12.